Bakspray: hoeveel calorieën bespaar je echt?

Een scheut olie in de pan tikt sneller aan dan je denkt. Een eetlepel olie of een klontje boter levert al snel zo’n 100 tot 120 kcal op, en bij het bakken giet je vaak meer in de pan dan je nodig hebt. Bakspray belooft hetzelfde resultaat, een pan die niet plakt, met maar een fractie van het vet en de calorieën.

Maar werkt dat ook echt, en hoeveel scheelt het nou? In deze gids lees je precies hoeveel calorieën je bespaart met bakspray, welke soorten er zijn, hoe je het gebruikt en of het een gezonde keuze is. Ook leer je hoe je zelf een spray maakt met je eigen olie.

Bakspray is olie in een spuitbus of pompflesje, waarmee je een dunne, gelijkmatige laag vet over je pan of bakplaat verstuift. In plaats van een scheut olie uit de fles giet je een fijne nevel die zich vanzelf verdeelt.

De meeste sprays bevatten naast de olie zelf een emulgator zoals lecithine, die helpt de olie te verspreiden, en soms een drijfgas of alcohol om de nevel uit de bus te duwen. Doordat je per sproei maar een paar druppels gebruikt, ligt het vet- en caloriegehalte per portie veel lager dan bij gewone olie.

Je vindt bakspray onder allerlei namen: bakspray, kookspray, oliespray of cooking spray. Het idee is steeds hetzelfde: zo min mogelijk vet, met genoeg anti-aanbakwerking om te bakken zonder dat je eten vastplakt.

Hier draait het om. Een goede vuistregel: 1 gram vet levert ongeveer 9 kcal. Olie en boter bestaan vrijwel volledig uit vet, dus de calorieën zitten in de hoeveelheid die je gebruikt.

• Een eetlepel olie (15 ml, ~14 g vet) levert ongeveer 120 kcal.
• Een klontje boter (15 g) levert ongeveer 110 kcal.
• Een paar keer sproeien met bakspray levert meestal 2 tot 5 kcal per portie.

Stel dat je per maaltijd een eetlepel olie vervangt door drie keer sproeien, dan bespaar je grofweg 110 kcal per keer. Bak je elke dag, dan loopt dat op tot bijna 800 kcal per week. Op jaarbasis is dat tienduizenden calorieën die je niet binnenkrijgt, puur door anders in te vetten.

De winst van bakspray zit niet in een wondermiddel, maar in de hoeveelheid: je gebruikt simpelweg veel minder vet dan wanneer je vrij uit de fles giet.

Let op: het echte voordeel staat of valt met hoe je sproeit. Sproei je tien keer over je pan, dan nadert je vetinname die van een scheut olie. De besparing komt van een korte, dunne laag.

Bakspray bestaat in verschillende oliesoorten, elk met eigen smaak en eigenschappen:

• Olijfolie spray geeft een mediterrane smaak en past goed bij groente, vis en ovenschotels. Olijfolie is minder geschikt voor heel hoge temperaturen.
• Zonnebloem- of koolzaadolie spray heeft een neutrale smaak en kan tegen hogere temperaturen, ideaal voor het dichtschroeien van vlees of bakken op hoog vuur.
• Kokosolie spray geeft een licht zoete smaak, fijn voor pannenkoeken, zoete gerechten of Aziatische wokgerechten.
• Anti-aanbakspray zonder smaak (vaak ‘original’ genoemd) is puur bedoeld om plakken te voorkomen, zonder dat je de olie proeft.

Qua calorieën verschillen de soorten nauwelijks: alle olie levert ongeveer 9 kcal per gram. De keuze gaat dus vooral over smaak, hittebestendigheid en welke olie je zelf gezonder vindt. Koolzaad- en olijfolie bevatten relatief veel onverzadigd vet, kokosolie juist meer verzadigd vet.

Bakspray werkt het best als je het slim toepast. Een paar praktische tips:

• Sproei op een koude of lauwe pan, niet op een gloeiend hete pan. Bij hoge hitte kan de fijne nevel verbranden of gaan roken.
• Houd de bus op zo’n 15 tot 20 cm afstand en sproei in een rustige beweging over het oppervlak voor een gelijkmatige laag.
• Gebruik twee tot vier keer sproeien voor een gemiddelde koekenpan. Meer is zelden nodig en haalt het caloriedoel onderuit.
• Voor ovenschalen en bakplaten: een dun laagje is genoeg om plakken te voorkomen.

Bakspray is ideaal voor eieren, omelet, pannenkoeken, vis, mager vlees en groente. Voor gerechten waarbij de olie zelf een belangrijk smaakelement is, zoals een dressing of een echte bakboter-smaak, is spray geen vervanger.

Veel mensen schrikken van de ingrediëntenlijst op een bus bakspray. Termen als drijfgas, emulgator of E-nummers klinken kunstmatig, maar de nuance is belangrijk.

De emulgator in bakspray is meestal lecithine (vaak E322), een stof die ook van nature in eidooier en sojabonen voorkomt. Het helpt simpelweg de olie verdelen en is geen reden tot zorg.

Het drijfgas in spuitbussen is doorgaans een gas zoals propaan, butaan of stikstof, of soms alcohol. Dit zit er alleen in om de nevel uit de bus te duwen en verdampt direct; je eet het niet op in noemenswaardige hoeveelheden. Pompflesjes werken zonder drijfgas en gebruiken alleen luchtdruk.

Onder de streep: bakspray is in normaal gebruik niet ongezond. De olie zelf bepaalt de gezondheidswaarde, net als bij gewone olie. Wel geldt: minder bewerkte producten met een korte ingrediëntenlijst, of zelfgemaakte spray (zie verderop), geven je de meeste controle.

Voor wie op zijn calorieën let of in een cut zit, is bakspray een handig hulpmiddel. Vet is met 9 kcal per gram de meest energiedichte voedingsstof, dus juist hier valt makkelijk winst te halen zonder dat je smaak of volume van je maaltijd inlevert.

Door bakvet te vervangen door spray houd je calorieën over voor dingen die je verzadigen of je doelen dienen, zoals meer eiwit of groente. Dat past goed bij een aanpak waarin je gericht afvalt zonder spierverlies, lees daar meer over in onze gids over snel afvallen zonder spierverlies.

Belangrijk om eerlijk te blijven: bakspray is geen toverstaf. De besparing van 100 kcal per maaltijd helpt, maar je totale energiebalans over de dag bepaalt of je afvalt. Zie het als een van de vele kleine knoppen waar je aan kunt draaien, vergelijkbaar met slim snacken. Inspiratie nodig? Bekijk onze 10 caloriearme snacks.

Je hebt geen kant-en-klare bus nodig om dun in te vetten. Er zijn een paar eenvoudige alternatieven:

• Hervulbare oliesprayer: een pompflesje dat je zelf vult met je eigen olie, bijvoorbeeld olijf- of zonnebloemolie. Je krijgt dezelfde fijne nevel, kiest zelf de olie en hebt geen drijfgas of toevoegingen nodig.
• Kwastje of bakkwast: doop een keukenkwast in olie en strijk een heel dun laagje over je pan. Zo controleer je precies hoeveel je gebruikt.
• Keukenpapier met een druppel olie: veeg een minimale hoeveelheid olie uit over de pan. Goedkoop en effectief voor een dunne laag.

Wil je echt zelf spray maken, vul dan een schone sprayflacon met olie. Pure olie kan een fijne sproeier soms verstoppen; een sprayer die speciaal voor olie is gemaakt werkt het beste. Voeg geen water toe aan olie in een gewone flacon, dat scheidt en sproeit niet goed.

• Snel afvallen zonder spierverlies
• 10 low-calorie snacks