Waarom voel je je rot voor je menstruatie?

Een week per maand voel je je anders. Je borsten zijn gevoelig, je bent prikkelbaar, je stemming schiet alle kanten op en je hebt buikpijn. En zodra je menstruatie begint, trekt het ineens weg. Dat is PMS, en je bent er zeker niet alleen in.

In een focusaflevering van De Healthcast bespreken internist-endocrinoloog Diederik Smit en arts-farmacoloog Tijs Verdegaal wat PMS precies is, waarom het ontstaat, hoe het verschilt van PMDD en wat je eraan kunt doen. Hieronder lees je de kern, zodat je je eigen klachten beter begrijpt, of die van je partner.

Dit artikel is informatief en geen vervanging van medisch advies. Loop je echt vast, ga dan naar je huisarts.

PMS staat voor premenstrueel syndroom. Het is een aan je cyclus gebonden aandoening waarbij je klachten krijgt in de tweede helft van je cyclus: na de eisprong, in de periode tot aan je menstruatie.

Het kenmerkende is dat de klachten weer snel wegtrekken zodra je menstruatie begint. Zoals het in de aflevering wordt gezegd: een periode waarin vrouwen klachten hebben die dan ook weer “als sneeuw voor de zon” verdwijnen.

PMS komt veel voor. Afhankelijk van welke studie je bekijkt, ervaart zo’n 10 tot 20 procent van de vrouwen dergelijke klachten. Dat is een hele grote groep.

PMS is geen vaste lijst, maar een spectrum. De ene vrouw heeft één of twee dagen lichte last, de ander zit er een halve maand mee. De klachten vallen grofweg in twee groepen.

Lichamelijke klachten:

• Gevoelige borsten
• Buikpijn en soms darmklachten
• Hoofdpijn (let op: dat is iets anders dan een hormoongevoelige migraine)
• Spierpijn en minder makkelijk herstellen van een workout
• Vermoeidheid en vocht vasthouden

Mentale en emotionele klachten:

• Stemmingswisselingen, soms binnen enkele uren
• Somberheid
• Prikkelbaarheid en een kort lontje, vaak een van de meest voorkomende klachten

Die prikkelbaarheid heeft niet voor niets impact op relaties. Veel vrouwen herkennen dat ene moment per maand waarop alles te veel wordt, terwijl ze tegelijk doorhebben dat hun menstruatie eraan komt.

PMDD wordt vaak omschreven als een ergere variant van PMS, met een paar extra criteria. Het komt voor bij ongeveer 3 tot 8 procent van de vrouwen.

Bij PMDD zijn de klachten zo ernstig dat het bijna een ziekte te noemen is. Ze zijn vaak vooral psychisch van aard. In de aflevering vertelt Diederik dat hij vrouwen in de spreekkamer heeft gehad die zich in de laatste dagen voor hun menstruatie bijna suïcidaal voelden, en die als enige houvast hadden dat ze wisten dat het over een paar dagen weer beter zou gaan.

Sommige vrouwen met PMDD kunnen een week niet werken, en bij een deel begint het al rond de eisprong, waardoor ze de halve maand last hebben. Het snelle opklaren zodra de menstruatie begint, blijft ook hier het kenmerk.

Het woord syndroom verraadt het al: het is een samenkomst van symptomen waarvan we de precieze oorzaak niet volledig kennen. Maar een paar dingen weten we wel.

Opvallend is dat er hormonaal gezien geen grote verschillen zijn tussen vrouwen met en zonder PMS. De huidige gedachte is dat het lichaam abnormaal reageert op heel normale hormoonschommelingen.

Na de eisprong maakt je lichaam naast oestrogeen ook progesteron aan. Die progesteronspiegel stijgt eerst en daalt later weer. Juist die veranderingen lijken een belangrijke rol te spelen bij de klachten. Mogelijk speelt ook het tempo waarin progesteron daalt mee, plus stofjes in je brein zoals serotonine en de afbraakproducten van progesteron.

Met andere woorden: je hormonen doen precies wat ze evolutionair moeten doen om je vruchtbaar te houden. Het is je brein dat daar overgevoelig op reageert. Diederik vergelijkt het mooi: het is alsof een man last zou krijgen van een gezond testosterongehalte.

Bij milde tot matige klachten is leefstijl de eerste stap. Denk aan voldoende slapen, gevarieerd eten, regelmatig bewegen en niet te veel stress. Dat kan gunstig zijn voor PMS-klachten.

Het werkt waarschijnlijk op twee manieren. Een gezonde leefstijl kan je hormoonbalans iets verbeteren. Maar misschien nog belangrijker is je weerbaarheid: als je beter slaapt, beter met stress omgaat en bewuste keuzes maakt, kun je de klachten beter dragen en managen.

Belangrijk om te weten: een gezonde leefstijl poetst PMS niet helemaal weg, en een ongezonde leefstijl is meestal ook niet de oorzaak. Maar het kan voor veel vrouwen het verschil maken tussen er ernstig last van hebben en het kunnen integreren in hun dagelijks leven.

Over supplementen zoals magnesium, vitamine B6 of monnikspeper (vitex agnus-castus) is wat bewijs, maar uit kleine studies van lage kwaliteit. Het verschil is vaak statistisch aantoonbaar maar klinisch klein. Je mag het best proberen, maar verwacht geen wonderen.

Of je een behandeling wilt, bepaal je vooral zelf. Het hangt af van hoeveel last je hebt en hoezeer het je leven, werk en relaties raakt. Loop je vast, dan is een gesprek met je huisarts laagdrempelig en een goede eerste stap.

Werkt leefstijl onvoldoende, dan zijn er medische opties. Een bloedonderzoek kan zinvol zijn om iets anders, zoals een schildklierprobleem, uit te sluiten. Een test die PMS aantoont bestaat niet.

De twee hoofdroutes zijn:

• SSRI’s (bekend als antidepressiva). De naam schrikt af, maar volgens de literatuur werken ze vaak goed, en vrij snel. Je kunt ze ook alleen in de tweede helft van je cyclus nemen. Zeker als somberheid op de voorgrond staat, doen ze het gemiddeld beter dan hormonale opties.
• Hormonale aanpak. De anticonceptiepil heeft het meeste bewijs en onderdrukt de eierstokken, waardoor de schommelingen wegvallen. Nadeel zijn kleine verhoogde risico’s op trombose en borstkanker. Een alternatief zijn bio-identieke hormonen die de schommelingen gladstrijken zonder die risico’s.

Geen van deze behandelingen pakt de oorzaak aan, want die kennen we niet goed. Het doel is duidelijk: behoorlijke klachtenvermindering, zodat je je weer beter voelt en gewoon kunt functioneren. Voor de één werkt route A, voor de ander route B. De boodschap uit de aflevering: je hoeft er niet altijd maar doorheen, er zijn manieren om er beter mee te dealen.

• PCOS: klachten en wat je kunt doen
• Geen menstruatie door sporten