Een trage schildklier komt veel voor en kan je leven flink in de weg zitten. Vermoeidheid, aankomen in gewicht, kouwelijkheid: het zijn klachten die je makkelijk aan iets anders toeschrijft.
In een aflevering van De Healthcast legt een endocrinoloog uit wat een trage schildklier precies is, hoe je het herkent en hoe het wordt behandeld. En waarom de standaardbehandeling bij ongeveer 1 op de 5 mensen onvoldoende werkt.
Belangrijk vooraf: dit artikel is informatie, geen diagnose. Herken je je klachten? Ga naar je huisarts en vraag om een bloedonderzoek. Alleen daarmee kom je erachter wat er echt speelt.
Bekijk of beluister de aflevering
Deze uitleg komt uit onze podcast. Liever kijken of luisteren? De hele aflevering staat hieronder en op Spotify.
Wat is een trage schildklier (hypothyreoïdie)?
Een trage schildklier betekent dat je schildklier te weinig schildklierhormoon maakt. De medische term is hypothyreoïdie.
Schildklierhormoon regelt zo’n beetje je hele stofwisseling: je energie, je temperatuur, je gewicht en je concentratie. Maakt je schildklier er te weinig van, dan gaat alles als het ware op een lager pitje draaien.
De grootste oorzaak is een auto-immuunziekte: Hashimoto. Daarbij valt je eigen afweersysteem de schildklier aan en breekt die langzaam af. Volgens de endocrinoloog is dit bij meer dan 80 tot 90 procent van de mensen met een trage schildklier de oorzaak.
Andere oorzaken komen minder vaak voor, zoals een eerdere schildklieroperatie of jodiumtherapie tegen een te snelle schildklier.
Klachten en symptomen van een trage schildklier
De bekendste klachten zijn vermoeidheid en gewichtstoename. Maar er hoort een hele rij aan symptomen bij. De endocrinoloog noemt onder andere:
- Vermoeidheid en verlies van energie
- Aankomen in gewicht
- Kouwelijkheid (je hebt het snel koud)
- Obstipatie (verstopping)
- Mindere stemming
- Brainfog: minder scherp en helder kunnen denken
Het lastige is dat deze klachten heel algemeen zijn. Ze kunnen door duizend dingen komen. Daarom is een bloedtest nodig om te weten of het echt aan je schildklier ligt.
Hoe wordt een trage schildklier getest?
De diagnose is aan de ene kant eenvoudig: er zijn bloedwaarden die meteen laten zien hoe je schildklier ervoor staat.
De belangrijkste waarde is TSH. Dat is het signaal waarmee je hersenen je schildklier aansturen. Werkt je schildklier te traag, dan gaan je hersenen harder duwen en stijgt je TSH. Bij een duidelijke trage schildklier is die niet 5 of 6, maar 20, 30 of soms zelfs boven de 100.
Daarnaast wordt vaak het schildklierhormoon zelf gemeten, de T4 (en soms T3). En bij Hashimoto zijn er soms TPO-antistoffen in het bloed te zien.
Let op het onderscheid: antistoffen hebben is niet hetzelfde als een trage schildklier hebben. De arts vergelijkt het met kogels: “je kan kogels hebben, maar de kogels zijn misschien nog niet gelost.” Pas als de schildklier echt wordt aangetast en minder hormoon maakt, ontstaat de ziekte.
Wie loopt het meeste risico?
Vrouwen krijgen veel vaker een trage schildklier dan mannen. Volgens de endocrinoloog ongeveer tien keer zo vaak.
Andere factoren die het risico verhogen zijn ouder worden en de periode rondom een zwangerschap en bevalling.
Jodiumtekort is wereldwijd een belangrijke oorzaak, maar in Nederland speelt dat nauwelijks. Bijna iedereen krijgt genoeg jodium binnen, onder andere via het jodiumzout in brood en via zuivel. “Jodiumtekort is wel knap, om dat te ontwikkelen in Nederland”, aldus de arts. Alleen als je structureel brood en zuivel vermijdt en uitsluitend zout zonder jodium gebruikt, kan het een aandachtspunt zijn.
De behandeling: hoe vul je het tekort aan?
De kern van de behandeling is simpel: heb je een tekort aan een hormoon, dan vul je het aan.
Dat gebeurt met levothyroxine, de synthetische variant van schildklierhormoon (T4). Je lichaam zet die T4 zelf om naar het actieve T3. Voor verreweg de meeste mensen werkt dit prima en kunnen ze zonder noemenswaardige beperkingen verder met hun leven.
Wel belangrijk: het hormoon heeft opstarttijd nodig. Je wordt niet de volgende ochtend klachtenvrij wakker. Het duurt ongeveer een maand of iets langer voordat je weer op niveau bent en je een trend naar verbetering merkt. Je neemt levothyroxine het liefst op een nuchtere maag.
Waarom werkt de behandeling bij 1 op de 5 niet?
Bij ongeveer 10 tot 20 procent van de behandelde patiënten blijven klachten bestaan, vooral vermoeidheid en verlies van energie. Op papier klopt alles: de TSH is netjes gedaald en zit weer in de normale bandbreedte. En toch voelt iemand zich niet fit.
Een belangrijke verklaring zit in de verhouding tussen T4 en T3. Een gezonde schildklier maakt zelf ook wat T3 aan. Vul je alleen T4 aan, dan krijg je relatief veel T4 en relatief weinig actief T3 in je bloed. Die balans wijkt net af van wat je lichaam vroeger zelf deed.
Daarbij speelt mee dat ieder mens anders gevoelig is voor schildklierhormoon. De arts zag patiënten met extreem afwijkende waarden zonder klachten, en mensen met maar licht afwijkende waarden die juist veel last hadden. Die individuele verschillen maken het ingewikkeld om met één standaarddosis iedereen goed te krijgen.
Combinatiebehandeling met T3: hoop voor de restgroep
Voor mensen met restklachten kan een combinatie van T4 en T3 (citomel) een optie zijn. Dit is nadrukkelijk geen standaardbehandeling, maar een individuele afweging die je samen met je arts maakt.
De wetenschap is hierover verdeeld. Grote studies laten gemiddeld geen duidelijk voordeel zien, mede doordat ze vaak de hele groep onderzochten, terwijl 80 tot 90 procent al goed geholpen is met T4 alleen. Tegelijk geven sommige studies aan dat als je mensen rechtstreeks vraagt wat ze prettiger vinden, een meerderheid de combinatie verkiest. Onderzoek laat bovendien zien dat de combinatie veilig is.
De endocrinoloog ziet in zijn praktijk dat een deel van de mensen er echt baat bij heeft. Hij begint altijd met de laagste dosis T3 en bouwt langzaam op tot iemand verschil merkt. T3 werkt wel snel en geeft pieken in je bloed, dus het wordt soms over meerdere momenten van de dag verdeeld.
Belangrijk om eerlijk te zijn: het helpt niet bij iedereen. Soms zit er ook iets anders achter de klachten dan de schildklier.
Veelgestelde vragen
Wat zijn de symptomen van een trage schildklier?
De meest voorkomende symptomen zijn vermoeidheid, aankomen in gewicht, kouwelijkheid en obstipatie. Daarnaast komen een mindere stemming en brainfog (minder scherp kunnen denken) vaak voor. Omdat deze klachten heel algemeen zijn, is een bloedonderzoek bij je huisarts nodig om vast te stellen of het echt aan je schildklier ligt.
Trage schildklier en afvallen: lukt dat?
Een trage schildklier zet je stofwisseling op een lager pitje, waardoor je makkelijker aankomt. Zodra de behandeling met levothyroxine je hormoon weer op niveau brengt, normaliseert je stofwisseling vaak en verbeteren veel klachten. Verwacht geen wonder van een paar kilo: schildklierhormoon is geen afslankmiddel. Bespreek met je huisarts of arts wat realistisch is in jouw situatie.
Waarom blijf ik moe ondanks schildkliermedicatie?
Bij ongeveer 1 op de 5 behandelde patiënten blijven klachten zoals vermoeidheid bestaan, ook als de TSH-waarde keurig in orde is. Een verklaring is de verhouding tussen T4 en T3 die net afwijkt van wat je lichaam zelf maakte. Soms speelt er ook iets anders mee dan de schildklier. Blijf je moe? Kaart dit aan bij je arts; een combinatiebehandeling met T3 kan in sommige gevallen een individuele optie zijn.
Kan een trage schildklier vanzelf overgaan?
Bij de meest voorkomende oorzaak, de auto-immuunziekte Hashimoto, gaat de schildklier geleidelijk kapot en herstelt die functie niet vanzelf. De arts is daar duidelijk over: de schildklier werkt dan gewoon niet meer en het hormoon moet worden aangevuld. De behandeling is daarom meestal langdurig of levenslang. Laat het altijd via bloedonderzoek door je arts beoordelen.
Helpen jodium- en seleniumsupplementen bij een trage schildklier?
Jodium en selenium zijn belangrijk voor de aanmaak van schildklierhormoon, maar een tekort eraan ontwikkel je in Nederland zelden bij een redelijk voedzaam dieet. Extra suppleren tot hoge waarden heeft volgens de endocrinoloog twijfelachtige meerwaarde. Het advies: leun niet op supplementen om je schildklier op orde te krijgen. Een echte trage schildklier wordt daar meestal niet mee opgelost.
Hoe wordt een trage schildklier vastgesteld?
Via een bloedtest bij je huisarts. De belangrijkste waarde is de TSH: die stijgt als je schildklier te traag werkt. Daarnaast wordt vaak het hormoon T4 gemeten en bij verdenking op Hashimoto soms TPO-antistoffen. Bij een duidelijke trage schildklier is de TSH flink verhoogd (bijvoorbeeld 20 of 30 in plaats van rond de 5). Heb je klachten? Vraag je huisarts om een bloedonderzoek.