Gehoorschade voorkomen: zo bescherm je je oren (en je brein)

Je merkt het vaak pas als het te laat is. Na een concert piept je oor, of een gesprek in een drukke ruimte kost ineens moeite.

Gehoorschade sluipt erin. En het vervelende: eenmaal beschadigd, herstelt je gehoor niet meer. Het is blijvend.

In de longevity-podcast De Healthcast legt audicien Guido Makker uit waarom je oren beschermen niet alleen over horen gaat, maar ook over je brein op lange termijn. Op deze pagina lees je hoe je gehoorschade voorkomt, hoeveel geluid echt schadelijk is, en wat de link met dementie is.

In je binnenoor zitten duizenden piepkleine haarcellen. Die zetten geluidstrillingen om in signalen voor je hersenen.

Hard of langdurig lawaai beschadigt die haarcellen. En anders dan veel ander weefsel in je lichaam groeien ze niet terug. Daarom is gehoorschade onomkeerbaar.

Dat maakt voorkomen zo belangrijk. Je kunt een hoortoestel dragen om verlies op te vangen, maar je kunt verloren gehoor niet terughalen.

In Nederland zijn er ongeveer 1,8 miljoen slechthorenden. En 1 op de 1000 kinderen wordt al slechthorend geboren. Slechthorendheid is dus geen klein randprobleem.

Geluid meet je in decibel (dB). Hoe hoger het getal, hoe harder het geluid, en hoe sneller het schade geeft.

Een paar voorbeelden:

• Normaal gesprek: ongeveer 60 dB, ongevaarlijk
• Druk terras of café: rond de 80 dB
• Concert of festival: vaak 100 tot 110 dB
• Geweerschot of sirene dichtbij: 120 dB en hoger

De grens ligt lager dan veel mensen denken. Vanaf ongeveer 80 dB kan geluid schade geven als je er lang genoeg aan blootstaat.

Een vuistregel uit het vakgebied: 8 uur lang 80 dB (het niveau van een druk terras) kan al schade veroorzaken. Hoe harder het geluid, hoe korter de tijd die je veilig kunt verdragen. Bij elke 3 dB erbij halveert die veilige tijd ongeveer.

Praktisch: piept of suist je oor na afloop, of klinkt geluid daarna gedempt? Dan was het te hard of te lang. Zie het als een waarschuwing van je oren.

Gehoorschade is allang geen ouderenprobleem meer.

Het aantal jongeren met blijvende gehoorschade in Nederland is in tien jaar tijd flink gestegen, van ongeveer 9.000 naar 25.000 per jaar. Een ruime verdubbeling.

De oorzaak zit vooral in twee dingen: festivals en concerten zonder bescherming, en oortjes met de muziek te hard. Vooral dat laatste sluipt erin, omdat je urenlang luistert zonder het door te hebben.

Dit is het deel waar veel mensen van schrikken.

Slechthorendheid is de grootste beïnvloedbare risicofactor voor dementie. Beïnvloedbaar betekent: dit is iets waar je zelf wat aan kunt doen, anders dan bijvoorbeeld je leeftijd of je genen.

De cijfers zijn stevig. Licht gehoorverlies verhoogt het risico op dementie al, en bij ernstig gehoorverlies loopt dat op tot ongeveer 5 keer zo hoog vergeleken met mensen zonder gehoorverlies.

Hoe dat precies komt, wordt nog onderzocht. Een waarschijnlijke verklaring: als horen meer moeite kost, moeten je hersenen harder werken om geluid te verwerken. Daardoor blijft er minder capaciteit over voor geheugen en denken. Ook gaan mensen die slecht horen vaker sociaal contact uit de weg, en sociale prikkeling is juist beschermend voor je brein.

Het hoopvolle nieuws: een hoortoestel kan dat verhoogde risico grotendeels wegnemen. Onderzoek laat zien dat goed horen via een hoortoestel de cognitieve achteruitgang bij risicogroepen sterk kan afremmen.

Toch wachten mensen gemiddeld zo’n 7 jaar voordat ze een hoortoestel halen. Vaak uit schaamte of gewenning. Dat zijn 7 jaar waarin je brein onnodig extra hard werkt.

Merk je dat je gesprekken in een groep moeilijker volgt, of zet je de tv steeds harder? Wacht niet jaren. Laat je gehoor checken bij een audicien.

Veel mensen kennen het: een aanhoudende piep of suis in je oren, ook als het stil is. Dat heet tinnitus.

Tinnitus is vaak een teken dat je oren te veel voor de kiezen hebben gehad. Het kan tijdelijk zijn na een concert, maar ook blijvend worden.

Er bestaan behandelingen die mensen helpen er beter mee om te gaan. Maar net als bij gehoorverlies geldt: voorkomen is veel makkelijker dan behandelen. Goede bescherming en op tijd ingrijpen zijn je beste wapens.

Het goede nieuws: gehoorschade voorkomen is niet ingewikkeld. Een paar gewoontes maken het verschil.

• Draag oordoppen bij harde muziek. Bij festivals, concerten en in lawaaiige clubs. Speciale muziek-oordoppen dempen het volume zonder de muziek dof te maken.
• Houd afstand tot de speakers. Een paar meter verder scheelt al flink in decibel.
• Pas de 60/60-regel toe bij oortjes. Luister maximaal op 60% van het volume, en maximaal 60 minuten achter elkaar. Geef je oren daarna even rust.
• Gebruik gehoorbescherming bij lawaaiig werk. Boren, zagen, grasmaaien: een setje oorkappen of -doppen is zo opgezet.
• Laat je gehoor af en toe checken. Zeker als je vaak in lawaai zit of een piep merkt.

Let ook op de sportschool. Sommige gyms draaien de muziek hard, soms boven de 90 dB. Train je daar uren per week, dan telt dat op. Sta je vaak vlak bij de speaker, kies dan een rustiger plekje of overweeg oordoppen.

En je eigen oortjes tijdens het sporten? Lekker pompende muziek motiveert, maar het verleidt je ook om het volume op te schroeven. Goede sport-oortjes of een koptelefoon met goede demping helpen, omdat je dan minder snel hard zet om omgevingsgeluid te overstemmen. Zie onze blogs over de beste koptelefoon voor sporten en de beste oortjes voor sporten als je daar een goede keuze in zoekt.

Eén simpele check: moet je schreeuwen om iemand op een armlengte afstand te verstaan? Dan is het te hard. Bescherming aan.

Wie bezig is met gezond ouder worden, denkt vaak aan training, slaap en voeding. Je gehoor hoort net zo goed in dat rijtje. Het is een van de weinige dementie-risicofactoren die je echt zelf in de hand hebt.

Twijfel je over je gehoor of heb je last van tinnitus? Overleg altijd met een audicien of je huisarts. Zij kunnen je gehoor testen en je gericht advies geven.

• Voeding voor je brein
• Is de sauna gezond?