Wat doen anabolen met je lichaam?

Anabole steroïden zetten de eiwitsynthese in je spiercellen op een hoger setpoint, waardoor je met training en voeding veel meer spiermassa kunt bouwen. Maar de rekening komt later: onderdrukte eigen hormoonproductie, een zware terugval na het stoppen, en op lange termijn vooral een blijvend verhoogd risico op hart- en vaatziekten. Het gebruik in Nederland is explosief gegroeid: van zo’n 20.000 gebruikers in 2006 naar 480.000 in 2023, volgens de laatste schatting die Diederik Smit in maart 2024 noemde.

In dit open gesprek legt endocrinoloog Diederik Smit, gepromoveerd op onderzoek naar anabolengebruikers, uit hoe deze middelen werken, wat er ná een kuur gebeurt en welke risico’s gebruikers structureel onderschatten. Ter informatie en taboedoorbreking; nadrukkelijk geen aanmoediging of medisch advies.

Anabole steroïden zijn androgenen: testosteron en varianten daarop die aan de testosteronreceptor binden. Vijftig jaar onderzoek naar een “puur anabole” variant zonder mannelijke bijwerkingen (acne, kaalheid, borstvorming) leverde niets op: elk anabool middel is ook androgeen.

De werking: bij zeer hoge testosteronspiegels verschuift het evenwicht in de spiercel structureel richting eiwitópbouw. Met voldoende training (de prikkel) en eiwitrijke voeding (de bouwstenen) bouw je zo veel sneller massa én kracht. Cruciaal om te begrijpen: zakt de spiegel terug naar normaal, dan zakt dat setpoint ook terug, en verlies je een groot deel van wat je opbouwde.

Vormen: injecties (olie-depots in de spier die langzaam vrijkomen; “korte” en “lange” esters bepalen het tempo), pillen (werken sneller maar korter en belasten de lever: slechter cholesterol, hogere leverwaarden, in zeldzame gevallen levertumoren) en SARMs. Die laatste worden als “veilig alternatief” verkocht, maar vrijwel geen enkele SARM kwam door fase 2 van het geneesmiddelenonderzoek: ze hebben ándere bijwerkingen en niemand kent de effecten over tien jaar.

Zodra je testosteron van buiten inbrengt, ziet de hypofyse dat er “genoeg” is en legt de eigen productie stil, inclusief de spermaproductie (de teelballen krimpen; aan de penis verandert niets). Na het stoppen duurt het weken tot máánden voordat de eigen productie weer opstart. In die dip ervaar je het omgekeerde van de kuur: snel spierverlies, vermoeidheid, geen libido, somberheid. Herstel van de vruchtbaarheid duurt na één kuur ongeveer een jaar, en de meeste mannen zijn dan al aan kuur twee of drie begonnen.

Precies daarom stoppen velen niet echt, maar schakelen ze door naar een “onderhoudsdosis”, waarmee de eigen productie onderdrukt blíjft en definitief herstel steeds onwaarschijnlijker wordt. Smit confronteert vrijwel elke cliënt met de vraag: ben je bereid je leven lang testosteron te spuiten omdat je ooit een hobby had? Uit zijn eigen promotieonderzoek (100 gevolgde gebruikers): van de mannen die zeiden “één keer proberen”, deed 80 procent binnen het studiejaar een tweede kuur. En na de kuur waren de mannen gemiddeld 5-6 kilo spiermassa rijker, maar mínder tevreden over hun eigen lichaam. Eén op de vier had bij aanvang al kenmerken van een zelfbeeldstoornis.

De belangrijkste prijs betaal je pas na decennia: hart- en vaatziekten. Anabolen beschadigen bloedvaten direct én indirect: via een slechter cholesterolprofiel, hogere bloeddruk en dikker bloed. Het werkt als roken: er is geen veilige ondergrens, elk kuurblok schuift het risico iets verder op. En Smits harde waarheid tegen het argument “dan leef ik maar wat korter”: je kiest niet je sterfmoment maar krijgt vaak járen slechte gezondheid toebedeeld: een beroerte met halfzijdige verlamming is geen kort einde maar een ander leven.

Wie ondanks alles gebruikt, kan de schade beperken met medische monitoring: bloedwaarden, bloeddruk en cholesterol volgen, en waar nodig behandelen, vergelijkbaar met hoe artsen ook rokers en mensen met overgewicht behandelen zonder het gedrag goed te keuren. Grote red flags bij coaches: een “scout” die je eerste kuur meteen met acht middelen vol hangt, of een coach die zegt dat je geen arts nodig hebt omdat hij je bloeduitslagen zelf wel beoordeelt. Extra probleem van de zwarte markt: uit Nederlands onderzoek bleek dat in het merendeel van de gekochte middelen niet zat wat op het etiket stond.

Smits randvoorwaarden voordat het gesprek überhaupt zinvol is:

• Jarenlange trainingservaring: niet kuren bij het afsluiten van je abonnement.
• Training, voeding en slaap volledig op orde, het liefst getoetst door een goede coach. In de praktijk valt dan bijna altijd het kwartje: “ik had nog heel veel eigen winst laten liggen.”
• Besef dat je je natuurlijke plafond vrijwel zeker níet bereikt hebt: dat is de meest gebruikte en meest onterechte reden om te starten.
• Zoom uit naar je leven over 10-20 jaar: kinderwens, gezondheid, de kans dat het niet bij één kuur blijft.

Zelf verdedigbaar vindt Smit het hooguit voor de kleine groep bij wie fysiek werk of topsport het inkomen bepaalt en die alles op natuurlijke kracht al heeft uitgeput, niet voor esthetiek of zelfbeeld. Voor iedereen anders geldt de nuchtere slotsom uit het gesprek: bij twijfel niet doen, en wie het tóch doet hoort onder begeleiding van een arts te staan, niet van een coach met een half begrepen labuitslag.