Hart- en vaatziekten voorkomen: wat een cardioloog je adviseert

Hart- en vaatziekten zijn nog altijd doodsoorzaak nummer één. Het goede nieuws: een groot deel van je risico heb je zelf in de hand. In de Healthcast schoof cardioloog Melina den Haan aan bij dokter Diederik Smit om uit te leggen hoe het zit.

Hieronder de kern: hoe een hartinfarct echt ontstaat, welke klachten je serieus moet nemen, waarom hoge bloeddruk zo gevaarlijk is, en wat je zelf kunt doen. Let op: dit is algemene voorlichting, geen vervangend medisch advies. Bij klachten of twijfel: bel je huisarts of 112.

Anders dan veel mensen denken, slibt een bloedvat niet langzaam dicht als een verstopte buis. Bij een acuut infarct scheurt een plak in de wand van een kransslagader open. Daar komen bloedplaatjes op af, er vormt zich razendsnel een stolsel, en het vat zit acuut helemaal dicht. Het stuk hartspier erachter krijgt dan geen zuurstof meer, en kan binnen een half uur tot een uur al beschadigd raken. Vandaar dat snel handelen levensreddend is.

Een zekere mate van aderverkalking hoort overigens gewoon bij ouder worden. “Dat is niet iets wat we kunnen voorkomen, we kunnen het hooguit vertragen”, aldus Melina. En daar valt veel te winnen.

De klassieke klacht is druk of pijn op de borst, vaak met een bandgevoel, kortademigheid en uitstraling naar arm, schouderbladen, rug of kaak. Typisch komt het op bij inspanning of emotie en zakt het in rust, maar lang niet altijd. Bij een acuut infarct komen de klachten juist vaak in rust, met bleek of grauw zien en zweten.

Belangrijk: de klachten kunnen bij mannen en vrouwen verschillen. Vrouwen hebben bovendien eigen risicofactoren, zoals hoge bloeddruk of suikerziekte tijdens de zwangerschap en een vervroegde overgang. Vertrouw je het niet? Wacht niet af.

Hoge bloeddruk geeft vaak jarenlang geen klachten, soms wel twintig tot dertig jaar. Ondertussen belast het je hart en vaten en is het een hoofdoorzaak van zowel een infarct als hartfalen. “Voor het hart is een hoge bloeddruk eigenlijk alleen maar weerstand”, legt Melina uit. “Op een gegeven moment kan het dat niet meer compenseren en gaat het falen.” Laat je bloeddruk daarom af en toe meten, zeker bij overgewicht of als het in de familie zit.

Preventie zit in concrete, vol te houden leefstijl. De belangrijkste op een rij:

• Niet roken. Dit is veruit de grootste winst.
• Voldoende bewegen: richtlijn is ongeveer 6 uur matig of 3 uur intensief per week, een mix van duur- en krachttraining.
• Gezond en gevarieerd eten: mediterraan, met onverzadigde vetten, vezels, groente, fruit, peulvruchten en zo’n 30 gram noten per dag.
• Beperk alcohol en houd je bloeddruk en bloedsuiker in de gaten.

Melina maakt en passant ook een punt over spieren bouwen met anabolen: “Ik ben blij met grote biceps, maar in het hart heb je niks aan een grote biceps, dat zit alleen maar in de weg.” Anabole steroïden kunnen het hart fors belasten.